|
17- آمادگی روحی برای حضور در مسجد
مادیت با همه رنگهای دلفریبش بر سفره زمین نقش بسته است بادهای غرور و غفلت هر دم بر آدمی وزیدن می گیرند و آتش تمایل او را به ماندنی ابدی در زمین شعله ورتر می کنند. مسجدقطعه ای آسمانی در زمین است قطعه ای از ملکوت خدا نقطه ای برای برخاستن.
محلی برای بخود آمدن و اوج گرفتن. از هیچ و پوچ رستن و به ابدیت پیوستن.
اما هر کسی نمی تواند این بهره را از مسجد برگیرد آنان که بی مقدمه و از سرعادت پا به مسجد می گذارند چه بسا در این نقطه نیز زمینی باقی بمانند بجای آنکه به بالا بنگرند چشمها را همچنان به پایین می سپارند بجای عروج، میل به ماندن رادر خویش تقویت می کنند پس باید خویش را آماده کرد و آگاهانه پای به مسجد گذاشت.
اسلام در این خصوص دستوراتی به قرار زیر صادر کرده است:
1. خانه تکانی دل بر در مسجد
امام صادق(ع) فرمود: دلت را بر در مسجد از هرچه به خود مشغول می سازد و میان تو و پروردگارت پرده می افکند تهی ساز که او تنهاپاکترین و خالص ترین را می پذیرد. (1)
2. توجه به جایگاه رفیع مسجد
امام صادق(ع) فرمود:
آنگاه که بر در مسجد قرارگرفتی بدان که بر درگاه ملک بزرگ هستی که تنها پاکان بر آن گام می نهند و تنهادوستان در مجلس او گرد می آیند. (2)
3. توجه به هدف و فلسفه رفتن به مسجد
امام صادق(ع) فرمود:
تو آمده ای که عبادت کنی و با او انس گیری. (3)
برای خدمت به ملک پا پیش گذار که اگر غافل از هیبت او باشی، خطری بزرگ تو رافرا می گیرد. (4)
4. ایجاد حالات روحی
کسی که بر درگاه مسجد قرار گرفته باید در خویش این حالات را ایجاد کند:
الف: اعتراف به ناتوانی
امام صادق(ع) فرمود:
بر درگاه مسجد که رسیدی به ناتوانی، تقصیر و نیاز خود در پیشگاهش اعتراف کن. (5)
تو همچون فقیرترین بندگانش باش. (6)
ب. احساس لذت نسبت به عبادت
امام صادق(ع) فرمود:
اگر شیرینی مناجات و لذت همسخنی با او را در خویش می یابی به مسجد وارد شو که تو در امن و امانی و گرنه بر در مسجد. بمان ماندن مضطری که دستش از چاره هاکوتاه شده است.
خداوند هر گاه صداقت تو را در پناه بردن به او ببیند به چشم رحمت و مهربانی به تو می نگرد و تو را به آنچه می خواهد و بدان خرسند است موفق می دارد آن کریم.
کرامت را برای بندگان مضطری که بر درگاهش می سوزند دوست می دارد (7) .
18- بهداشت مسجد
پاکیزگی شوق می آورد و شوق راهی است به سوی کرانه های معنویت.
مسجد پاکیزه چمن سبزی است که کبوتر روح آدمی از آن به آسمان الهی پرمی گشاید.
طهارت ظاهری، طهارت باطنی را نوید می دهد و ظاهر پاکیزه باطن طاهر را تداعی می کند آدمی در محیط پاکیزه قدرت و زیبایی الهی را نیکوتر می بیند و روح خویش راراحت تر به زلال طهارت باطنی می سپارد.
اسلام برای حفظ پیوند ناگسستنی طهارت ظاهر و باطن به بهداشت مسجد توصیه کرده واحکامی در این خصوص صادر کرده است:
1- وارسی کردن کفش بر در مسجد;
مستحب است کسی که می خواهد وارد مسجد گردد کفش و مانند آن را وارسی کند تا از پاکیزه بودن آن اطمینان حاصل نماید. (8)
2- غبارروبی مسجد;
در این زمینه تاکید فراوان به عمل آمده تا آنجا که درحدیث می خوانیم کسی که از مسجد، غبار به اندازه ای که به چشم فرو می رود بیرون آورد خداوند او را می بخشد. (9)
3- قرار دادن دستشویی بیرون مسجد;
مستحب است دستشویی و وضوخانه بیرون مسجدقرار داده شود. (10)
19- توجه به تهیدستان در مسجد
مسلمانان در مسجد با صفوفی به هم پیوسته در پی فتح سرزمین معنویتند باید این انسجام را پاس بدارند تا به اهداف بلند خویش دست یابند.
تهیدستی آفتی است که این انسجام را از درون متلاشی می کند فقر گاهی چهره ای مخدوش از مومنانی که با آن دست به گریبانند، به تصویر می کشد این امر ممکن است بر جایگاه و نقش آنان تاثیر منفی باقی بگذارد و رفته رفته آن ها را از ادامه حضوری فعال و سازنده باز دارد.
در صدر اسلام توجهی همه جانبه به تهیدستان در مسجد به عمل می آمد که باید الگوی مساجد در این عصر قرار گیرد این توجه عبارت بود از:
الف. کمک مالی
مسجد تنها محل خواندن نماز نبود بلکه جایگاهی برای دادن صدقه وکمک به مستمندان نیز به شمار می آمد.
داستان معروف و تاریخی علی(ع) که در حال رکوع انگشتر خویش را به مستمندی بخشید، در مسجد به وقوع پیوست.
مسجدیان باید فقر را از میان خویش برچینند با این همه، مساجد امروز سنگینی این رسالت را کمتر بر دوش خود حس می کنند در مساجد کمک به تهیدستان فراموش شده است یا دست کم به سمت و سوی نادرستی کشیده شده است تهیدستانی که نقاب تعفف برچهره زده اند و در هاله ای از شرم و نجابت، فقر را بی نیازی جلوه می دهند مستحقان واقعی کمک ها در مساجد هستند اما ایستادن و سرافکندگی و ذلت را روبروی جمعیت تمرین کردن کاری ناشایست است که متاسفانه امروزه رواج پیدا کرده و با مرام اهل مسجد و حرمت خانه خدا سازگار نیست.
و نیز در روایت آمده که پیامبر(ص) در مسجد با تهیدستان هم غذا می شد و با آنان افطار می کرد. (10)
ب. اسکان مستمندان
اهل صفه گروهی از مهاجرین و انصار بودند که از تهیدستی،منزل و سرپناه نداشتند پیامبر(ص) اینان را در صفه مسجدالنبی(ص) (سایبانی در آن مسجد) جای داد.
20- تلاوت قرآن در مسجد
مسجد خانه خدا، مسلمان میهمان خدا و قرآن کلام خداست باید میهمان با میزبان همکلام گردد سخنش را بشنود و سخن با او بگوید تلاوت قرآن شنیدن سخن روح فزای پروردگار است و دعا کردن سخن گفتن با آن ذات پاک است.
رابطه مسجد و قرآن در دو حدیث زیر به خوبی منعکس شده است:
الف. رسول خدا(ص) فرمود:
انما نصبت المساجد للقرآن (12) مساجد برای قرآن قرار داده شده اند.
ب. من احب القرآن فلیحب المساجد (13) کسی که قرآن را دوست می دارد مساجد را نیزدوست بدارد.
21- دعا کردن در مسجد
در حدیث آمده که اکثروا فیها من الدعا (14) در مساجد دعابسیار کنید.
22- ذکر خدا در مسجد
مسجد، همه را به ذکر و یاد خدا فرا می خواند مسجدرستاخیز ذکر است. در و دیوار، منبر، محراب، ... همه غرق آوای دلکش ذکرند مردمان را می بینی که در درگاه خداوندی سجده بر خاک می نهند و زبان به تسبیح و تقدیس آن ذات پاک می گشایند. در اندرون دلت فریادی بیداد می کند تا تو نیز دل را به زورق ذکر بسپاری و به ساحل اطمینان و رضا ست یابی. طبق روایت ذکر گفتن در مسجد حضورانسان را از بیهودگی می رهاند. (15)
23- زینت کردن جهت حضور در مسجد
زینت کردن خویش جهت مسجد عملی مستحب است قرآن مجید به این امر توصیه کرده است: «خذوا زینتکم عند کل مسجد» (16) زینت خود رادر هر مسجد برگیرید. طبق احادیث و کتاب های تفسیری مقصود از زینت در آیه شریفه،پوشیدن لباس پاکیزه و فاخر، شانه زدن موی، در دست کردن انگشتر فاخر، عطر زدن و ...است (17)
زینت کردن مسجد
در رساله توضیح المسائل امام(ره) آمده است:
بنا بر احتیاط واجب مسجد را به طلا نباید زینت نمایند و همچنین نباید صورت چیزهایی که مثل انسان و حیوان روح دارد در مسجد نقش کنند و نقاشی چیزهایی که روح ندارد مثل گل و بوته مکروه است.
بر اساس دیدگاه حضرت امام(ره) اصولا تزیین مساجد به نحوی که حالت اشرافی به مسجد بدهد عملی مرغوب نیست امام می فرمایند: پیامبر اسلام(ص) نیاز به مساجداشرافی و مناره های تزییناتی ندارد.
24- سلام کردن به اهل مسجد
امام باقر(ع) فرمود:
هرگاه به مسجد وارد شدی چنانچه مردم را در حال نماز یافتی سلام نکن ... و اگر آنان را در حال سخن گفتن یافتی سلام کن. (20)
25- سیاست در مسجد
مسجد خاستگاه سیاست اسلامی است پیوند سیاست و مسجد، اندیشه ناب اسلامی است جامعه اسلامی چندین بار این اندیشه را به محک تجربه زده و هر باربه نتایج شگرفت و شیرینی دست یازیده است. در این میان تحولاتی که از دو تجربه صدر اسلام و انقلاب اسلامی به ظهور رسیده تحولاتی بنیادین، استثنایی و تاریخ ساز به شمار می روند.
از دیدگاه اسلام، سیاست باید در مسجد و از مسجد باشد یعنی علاوه بر اینکه سیاست در مسجد طرح بشود مسجدی نیز باید باشد و به دیگر سخن، هم سیاست در مسجد ضروری است و هم مسجدی کردن سیاست ضرورت دارد.
اگر در مسجد، سیاست مسجدی طرح نشود اسلامی نیست. بنی امیه و بنی عباس بسیاری ازسیاست های شیطانی خود را در مساجد طراحی می کردند و یا به آن جامه عمل می پوشاندند.
سیاست مسجدی ویژگی های بسیاری دارد که از آن جمله است:
1- آمیختگی با عبادت.
اگر دم به دم ریه های سیاست را از هوای معنویت پر نکنیم سیاست اسلامی می میرد و به تبع خود جامعه را نیز می میراند.
2- وحدت آفرینی.
مسجد تجلیگاه همبستگی است. سیاست آن نیز ابری است که بر همه می بارد نباید با بادهای تفرقه، سیاست «رحماء بینهم » را از کنار رکوع و سجوددور ساخت اتخاذ سیاست های فرقه ای و گروهی خنجر زدن به اهداف مسجد است.
3- امام محوری.
جماعت مسجد بر محور امامت می چرخد سیاست مسجدی نیز چنین است یعنی با محوریت امامت شکل و معنی در جامعه، به خود می گیرد.
امامت و رهبری سیاسی جامعه در حقیقت عهده دار تامین دو ویژگی اول است.
امام خمینی(ره) معمار بزرگ انقلاب، طراح اندیشه سیاست در مسجد در قرن حاضر است در زیر فرازهایی از سخنان نغز او را در این زمینه ذکر می کنیم:
... مساجد چنین وضعی داشتند که اجتماعات وسیله ای بودند برای رفع گرفتاری های مسلمین در مقابله با دشمنان اسلام شما اگر خطبه های آن زمان را مطالعه کنیدمی بینید که چقدر آنها پرمحتوا بودند. (21)
مع اللاسف در دنبال تبلیغات از صدر اسلام یعنی بعد از یک مدتی تا زمان مامساجد یک مساجدی شده بود که اسلام در آنجا محکوم می شد محکوم کردن اسلام به این نیست که یک کسی بگوید من اسلام را محکوم می کنم محکوم کردن اسلام به این است که آن چیزی که اسلام می خواهد در مسجد زیر پا گذاشته شود اسلام می خواهد که مردم آگاهانه برای مصالح خودشان برای مصالح مسلمین در آنجا فعالیت بکنند (22) .
این مسجدالحرام و مساجد در زمان رسول اکرم(ص) مرکز جنگ ها و مرکز سیاست ها ومرکز امور اجتماعی و سیاسی بوده ... مسائل سیاسی اش بیشتر بوده است. (23)
عالمان و فرهیختگان جامعه باید «اندیشه سیاست در مسجد و از مسجد» را جدی بگیرند و نشانه ها و ویژگی های آن را هر چه بیشتر باز کنند.
26- شعر گفتن در مسجد
شعر بخش نادیده و پنهان روح را فتح می کند و با مخاطب «سخن آشنا» باز می گوید. شعر، مخاطب را به هر کجا که بخواهد می برد حرکت را به سکون و سکون را به حرکت وا می دارد می تواند زورق نجات باشد و می تواند سبب غرق شدن. می تواند ویرانگر باشد و یا سازنده.
قرآن که در اوج ادبیات نشسته محمل معانی بلند است و نه فقط ترکیبی بی همتا.
شعر مسوول از سر انگشتان سحرآمیز خود مدد می گیرد و آدمی را به هدف های عالی رهنمون می شود.
اسلام توصیه می کند که در مساجد به هر شعری زبان مگشایید. (24) تنها اشعاری رابسرایید و یا بازگو کنید که اهداف بلند را تبلیغ کنند. آری شعر نبایدافسارگسیخته از هر باب سخن برآورد و در نهایت روح مسجد را بیازارد و مخاطبان مسجد را گرفتار انگیزه ها و اندیشه های پست گرداند این مسجد است که راه شعر رانشان می دهد و ابتدای حرکت را مشخص می کند. سیره پیامبر(ص) و علی(ع) نشان می دهدکه از ویژگیهای منحصر به فرد شعر در جذب یاران بیشتر و تقویت بنیه های فکری واخلاقی مدد می گرفتند.پیامبر(ص) در حضورش شعر خوانده می شد و علی(ع) در خطبه هایش به شعر استنادمی کرد. (26) و کوتاه سخن اینکه شعر برای مسجد است و نه مسجد برای شعر.
27- عبور و مرور از مسجد
پیامبر(ص) فرمود: مساجد را راههای عبور و مرور قرارندهید مگر اینکه در آن دو رکعت نماز تحیت بخوانید. (27)
28- عریان کردن بدن در مسجد
بر اساس روایت باید از عریان کردن ران، زانو وناف در مسجد اجتناب کرد زیرا این موارد در مسجد جزء عورت محسوب می شوند. (28)
مسجد رستاخیز ذکر است.
مسجد تجلیگاه همبستگی است.
29- نشستن در مسجد
پیامبر(ص) فرمود:
نشستن در مسجد به انتظار نماز عبادت است (29) .
این نشستن در دو مورد اهمیت بیشتری پیدا می کند:
الف. نشستن به هنگام سحر
در روایت آمده که پیامبر(ص) سحر به مسجد می رفت و بعداز خواندن دو رکعت نماز فجر، به انتظار دمیدن صبح می نشست و نماز صبح را می خواند. (30)
ب. نشستن در مابین طلوعین
امام صادق(ع) از علی(ع) روایت می کند که فرمود: رزق با نشستن در مسجد از طلوع فجر تا طلوع خورشید سریعتر به دست می آید تا گشتن درروی زمین. (31)
پی نوشتها:
1- بحار، ج 83، ص 373.
2- همان.
3- همان.
4- همان.
5- همان.
6- همان.
7- همان.
8- بحارالانوار، ج 83، ص 367.
9- وسائل الشیعه، ج 5، ص 238.
10- مستدرک الوسائل ج 3، ص 38; بحارالانوار، ج 80، ص 350.
11- بحارالانوار، ج 16، ص 219.
12- سفینه البحار، ج 1، ص 600.
13- مستدرک الوسائل، ج 3، ص 385.
14- بحارالانوار، ج 83، ص 384.
15- سفینه البحار، ج 1، ص 600.
16- قرآن مجید سوره اعراف، ج 31.
17- وسائل الشیعه، ج 1، ص 426; تفسیر اطیب البیان، ج 5، ص 306.
18- رساله توضیح المسائل حضرت امام(ره).
19- صحیفه نور، ج 20، ص 227.
20- بحارالانوار، ج 76، ص 7.
21- صحیفه نور، ج 17، ص 53.
22- همان، ج 18، ص 64 به بعد.
23- همان، ج 18، ص 66.
24- ر.ک بحارالانوار، ج 80، ص 364; رساله حضرت امام.
25- همان.
26- همان.
27- وسائل الشیعه، ج 5، ص 293.
28- همان، ج 244.
29- مستدرک الوسائل، ج 2، ص 99; سفینه البحار، ج 1، ص 600.
30- مستدرک الوسائل، ج 3، ص 156.
31- بحارالانوار، ج 10، ص 90.
|
