شناسه کتاب:
ناشر: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه، المعاونیه الثقافیه، مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیه، تاريخ نشر: 1388 مكان نشر: تهران شابك: 2-058-167-964-978 نوبت چاپ: اول/ تيراژ: 2000 محتويات
معرفي تفصيلي كتاب
موسوعه با سه مقدمه آغاز می شود:
مقدمه اول:از دبیرکل مجمع جهانی تقریب بین مذاهب اسلامی آیت الله محمد علی تسخیری است که ايشان در اين مقدمه مي نويسد:
« شکی نیست که بنیاد نهادن مباحث علمی و کشف زمینه های مشترک بین مذاهب نقش زیادی در اطمینان بخشی و متقاعد ساختن به اندیشه تقریب دارد. برخی فروع فقهی یافت می شود که دیدگاههای مذهبی مختلف در آن سازگاری ندارد که این حالت طبیعی است اما نقاط اختلاف در زمینه اصول بسیار کم است. درست است که اصولی وجود دارد که اختلاف در آن ها قطعی بشمار می آید مانند قیاس و استحسان، اما شروطی که با توجه به مبانی علمی بر آن اصول مقدم می شود به مقدار زیادی دیدگاه ها را به هم نزدیک می سازد.
در هر حال ما بر این باوریم که دانش اصول به ویژه مقارن، می تواند نقش بزرگی در فرآیند رسیدن به هدف مورد نظر یعنی اندیشه تقریب ایفا نماید.
از این رو مرکز بدین کار علمی پر زحمت همت گمارد و محققان این مرکز این موسوعه مفید را عرضه داشتند. امیدوارم این اثر علمی در بازگردانی توجه به پژوهش های مقارن و احیای التزام به قواعد دانش خلاف که دانشمندان گذشته ما بدان باور داشتند، نتیجه بخش باشد.»
مقدمه دوم: نوشته اي از حجه الاسلام و المسلمین احمد مبلغی رئيس مركز تحقيقات مجمع تقريب مذاهب اسلامي و مسئول اشراف بر موسوعه می باشد. وی در ابتدا به تعریف علم اصول و نقش آن در فرایند استنباط می پردازد. سپس بیان می دارد که برای پویایی علم فقه و پاسخگویی مناسب آن به نیازهای جامعه باید دانش اصول تجدید و نو شود. سپس محورهای تجدید و تکامل اصول را توضیح می دهد که فهرست وار شامل موارد زیر می باشد:
محور اول: تکامل قابلیت و دامنه
این محور بر اساس موارد زیر محقق می شود:
*توضیح اصطلاحات
*عنوان گذاری مباحث
*تنظیم و تبویب
*قاعده سازی
*به کارگیری شیوه مقارن
محور دوم: گسترش در زمینه نوعی و کمی
*گسترش نوعی، مباحث عمق مناسبی پیدا کند و از تکرار و تقلید بپرهیزد.
*گسترش کمّی، این مهم در زمینه های زیر انجام می گیرد:
اول: افزودن مسائل، برخی قواعد اصولی به صورت استطرادی و مجمل در ضمن مباحث فقهی عنوان شده است که باید به دانش اصول آمده و قاعده سازی شود.
دوم: بیان مسائل نوپدید در اصول مانند هرمنوتیک
محور سوم: کارآمدی
مقصود توجه به فلسفه و علتی است که این دانش را پدید آورده است. این محور در زمینه های زیر جریان می یابد:
اول: حذف مباحث پاورقی گونه و دارای تاثیر کم در فرایند استنباط
دوم: تدوین ثمرات اختلاف در قواعد
سوم: تمییز بین قواعد فردی و قواعد عمومی و اجتماعی
نویسنده پس از توضیح محورهای فوق به بیان اهمیت این موسوعه می پردازد که در چند زمینه خلاصه می شود:
*موضوع موسوعه که دانش اصول است.
*مقارن بودن موسوعه
*نوآوری موسوعه در طرح دانش اصول
*این موسوعه برای اولین بار در تاریخ اصول انجام می گیرد.
از نکاتی که نویسنده در اهمیت موسوعه بدان اشاره می کند سختیِ این کار است بگونه ای که نویسندگان موسوعه باید به نظرات دانشمندان اصول با وجود دیدگاهها و زمان ها و مذاهب مختلف آگاهی داشته باشند و خلاصه آن را از اصولیان قدیم تا معاصر تدوین و تبویب نمایند و هم چنین از اظهار آرای شخصی خودداری کنند.
مقدمه سوم:يادداشتي از مدیر اجرایی موسوعه جناب آقاي تحسین البدری است. نویسنده به اهمیت اصول فقه، نیاز به اصول فقه نوآمد، تاریخ تدوین اصول فقه و رابطه تبادلی میان اصول فقه شیعه و اهل سنت اشاره می کند و به توضیح و کارهای انجام شده نسبت به مکتب اصول فقه مقارن می پردازد. وی در ادامه بطور تفصیلی شیوه و روش عمومی معجم نویسی را توضیح می دهد و در پایان ویژگی های ممتاز این موسوعه را بر می شمارد که بدین ترتیب است:
*نوین بودن
*مقارن بودن
*موضوع موسوعه
*مقید نبودن مباحث به زمان خاص
*یکی بودن اسلوب نگارش در مدخل ها
*تدوین مباحث انتزاعی
*تهذیب اصول

نكته هاي حائز اهميت در اين موسوعه
الف- معرفي 86 مدخل بر طبق حروف الفبا از آثار تا اسناد
ب- شيوه معرفي هر مدخل
1- تعريف
*لغت شناسي مدخل براساس كتب مطرح لغت
*معناي اصطلاحي مدخل در كتب فقهاء و بررسي تطبيقي بين تعاريف
2- الفاظ ذات الصله:بررسي اجمالي مدخل هاي مرتبط با مدخل مورد اشاره
3- پيشنيه:بررسي پيشينه و تاريخچه اين مدخل در كتب فقهاء و اصوليين
4-تقسيمات:بررسي اقسام مدخل
ج- استفاده از نظرات اصولیان معاصر مانند شهید صدر، سید محمد تقی حکیم و ...